O tajnikach dyplomacji na przykładzie stosunków polsko-francuskich w epoce nowożytnej

Drukuj

Piętnastego października 2014 r. w Instytucie Kultury Europejskiej zainaugurowany został cykl wykładów w ramach serii „Oblicza dyplomacji”. Pierwszy wykład pt. Dyplomatyczne aspekty stosunków polsko-francuskich w XVI-XVIII w. wygłosił prof. Maciej Serwański z Instytutu Historii UAM.

 

Maciej Serwański jest profesorem zwyczajnym w IH UAM. Całe swoje naukowe życie poświęcił badaniom relacji polsko-francuskich w epoce nowożytnej, jak również promocji kultury francuskiej w Polsce i zacieśnianiu  stosunków między tymi państwami. Wszystko to zaowocowało przyznaniem Mu przez rząd francuski orderu kawalera „Palm Akademickich”.  Profesor Serwański zawitał do Gniezna na zaproszenie dra hab. Filipa Kubiaczyka z Zakładu Kultury Zachodnioeuropejskiej.

Na wstępie swojego wykładu prof. Serwański skupił się na przedstawieniu genezy kontaktów polsko-francuskich, których początków doszukiwać się należy w czasach średniowiecznych (obecność zakonników francuskich w Polsce, pielgrzymki Polaków do znanych sanktuariów znajdujących się na terytorium Francji). Następnie skupił się na ukazaniu czynnika politycznego – zabiegów dyplomacji francuskiej mających na celu ułożenie sobie dobrych relacji z monarchią Jagiellonów w kontekście  rywalizacji Francji z domem habsburskim oraz wydarzeń związanych z pierwszą wolną elekcją w Rzeczypospolitej. Podczas omawiania tych zagadnień nie mogło zabraknąć nawiązania do takich postaci jak Zygmunt Stary, Hieronim Łaski, Jan Krasowski, Jean de Monluc, Anna Jagiellonka czy Henryk Walezy. W dalszej części wykładu prof. Serwański przedstawił ewolucję stosunków dyplomatycznych między Francją a Polską. Szczególnie ciekawy okazał się wątek dotyczący dynastii Wazów (dyplomatyczne niuanse związane z osobami Władysława IV i Jana Kazimierza, rola i znaczenie dla wzajemnych relacji postaci Ludwiki Marii Gonzagi de Nevers czy realizacja przez Francję koncepcji tzw. bariery wschodniej). Nie zabrakło również odniesienia do króla Jana III Sobieskiego i jego polityki lawirowania między Francją a Habsburgami oraz jego żony, słynnej Marysieńki. Przechodząc do stosunków polsko-francuskich w XVIII wieku, profesor Serwański skupił się na postaci Marii Leszczyńskiej, ubarwiając swoją opowieść ciekawostkami związanymi z jej rolą w historii Francji.

Podsumowując swoje wystąpienie prof. Serwański stwierdził, że z jego perspektywy stosunki polsko-francuskie w epoce nowożytnej charakteryzowała swoista naiwność serca ze strony Polski i polityczne wyrachowanie ze strony Francji. O ile w XVI wieku Polska była w tych relacjach podmiotem, to już w wieku XVII nastąpiło wyraźne załamanie podmiotowości polskiej, które sprowadziło nasz kraj do roli przedmiotu w wieku XVIII.

Po godzinnym wykładzie, zgodnie z założeniami całej serii, nastąpił czas na pytania do Profesora. W ciągu 30 minut studenci zadali prof. Serwańskiemu mnóstwo pytań, na które z przyjemnością odpowiedział. Pytania dotyczyły nie tylko omawianego okresu (m.in. pytania dotyczące sposobu wyboru Marii Leszczyńskiej na żonę Ludwika XV, czy postaci Jana III Sobieskiego), lecz także czasów późniejszych i współczesnych (m.in. pytanie o rolę jaką w historii Polski odegrał Napoleon czy wiedzę przeciętnego Francuza o relacjach między Francją i Polską).

Profesor Serwański swoje wystąpienie przeplatał barwnymi anegdotami związanymi z omawianymi postaciami, które często wzbudzały uśmiech audytorium. Nie zabrakło również wątków osobistych. Z charakterystyczną dla siebie precyzją, Profesor akcentował również te z niuansów dyplomatycznych, które w Jego ocenie są ponadczasowe (nigdy nie mówić zdecydowanego „nie”, znaczenie zasady „wróg mojego wroga jest moim przyjacielem”, rola pieniędzy w rozgrywkach zakulisowych czy znaczenie tradycji rodzinnej w karierze dyplomatycznej).

dr hab. Filip Kubiaczyk